hổ2 đgt. ອາຍ. Xấu chàng hổ ai (tng.): ຜົວກະ ທຳຜິດ ເມຍກໍອາຍນຳ.
hổ1 dt. ເສືອ. Hổ chết để da, người ta chết để tiếng (tng.): ເສືອຕາຍໄວ້ລາຍ, ຄົນຕາຍໄວ້ຊື່.
(nông, sinh; Panthera tigris; tk. cọp, hùm, khái), loài thú lớn ăn thịt, họ Mèo (Felidae). Thân dài, cổ ngắn, to. Đầu gọn, có răng khoẻ. Bàn chân trước rộng, có vuốt sắc. Lông vàng đỏ có nhiều vằn đen. Vai cao 95 - 110 cm. Nặng 250 - 280 kg. H đực lớn hơn H cái. Sống trong các loại rừng, kể cả rừng đầm lầy có lau sậy. Ăn hươu nai, lợn rừng; có khi bắt cả trâu, bò tót, thỏ rừng. Có thể ăn tới 30 - 50 kg thịt một bữa, sau đó nhịn nhiều ngày. Con cái ba năm sinh một lần, động hớn 4 - 8 ngày, chửa 93 - 114 ngày, đẻ 1 - 5 con. Sau 5 - 6 tháng cai sữa. H con thành thục khi 3 - 5 tuổi. Sống khoảng 20 - 30 năm. Ở Việt Nam, có từ Bắc tới Nam. Da H đẹp, có giá trị trang trí cao, nên bị săn bắt mạnh. Trên thế giới, dự đoán chỉ còn 6.000 - 7.000 con. Ở Việt Nam chỉ còn vài trăm con, H bị săn bắn nhiều để lấy xương nấu cao hổ cốt (trung bình một bộ xương H nặng 10 -12 kg; 100 kg xương H nấu được 30 kg cao) và bộ phận sinh dục con đực để làm thuốc. H là động vật quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng, cần được bảo vệ.
Hổ
hình tượng trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam gắn với sức mạnh trần gian, hiện thân của thần tài, thần chữa bệnh và phương hướng. Tượng H làm bằng đá vôi ở lăng Trần Thủ Độ dài 1,40 m, trong tư thế nằm nghỉ, gần với tự nhiên, thư thái, đầu ngẩng cao hơi dướn ra phía trước... H có khối hình đơn giản, đường nét dứt khoát, bố cục chặt chẽ... Sức mạnh của nó được phô diễn ở: ức nở, cơ bắp nổi cuộn, đuôi trục vuông lượn ngược ra phía trước, những vân xoắn hình dấu hỏi nơi đầu và cổ. Tinh thần của tượng H đã vượt ra ngoài thực tế để như còn mang cả yếu tố tâm linh. Phù điêu H cũng có từ thời Trần, Lê trên nhang án đá chùa Đại Bi (Hoài Đức, Hà Tây, 1361), được thể hiện nhìn nghiêng, mặt quay ra, chỉ chú ý nét khái quát, động tác tự nhiên, đột ngột, đầy vẻ dân gian. Trong tín ngưỡng, có tranh thờ H như: Hắc H, Bạch H, Ngũ H thần tướng. Loại tranh này thuộc dòng tranh dân gian Hàng Trống. Hình tượng H trong tranh H ngồi, H đứng biểu hiện một sức sống mãnh liệt, màu sắc hài hoà, bố cục chặt chẽ, có giá trị nghệ thuật cao của dòng tranh dân gian Việt Nam.
Hổ "Hắc hổ" (tranh dân gian Hàng Trống)
- 1 dt Loài thú dữ cùng họ với mèo, ăn thịt, lông màu vàng có vằn đen: Họ bắn hổ để lấy xương nấu cao; Tránh hùm mắc hổ (tng).
- 2 tt Tủi thẹn: Nghĩ mình chẳng hổ mình sao, dám đem trần cấu dự vào bố kinh (K); Xấu chàng hổ ai (tng).
