chủ nghĩa tư bản phát triển qua hai giai đoạn chủ yếu: giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh và giai đoạn CNTBĐQ. Trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa tồn tại và vận động dưới hình thức các tư bản tư nhân cá thể, có quyền kinh doanh bất cứ ngành công nghiệp nào, tiêu thụ hàng hoá theo giá cả hình thành tự phát, ngành nào lợi nhuận thấp thì chuyển tư bản sang ngành khác lợi nhuận cao, không ai chi phối được thị trường, quy định được giá cả. Trong giai đoạn CNTBĐQ, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa vận động dưới hình thức các nhóm tư bản tập thể khổng lồ, nắm đại bộ phận sản xuất của một ngành, thậm chí một số ngành, cung cấp đại bộ phận sản phẩm ngành đó cho thị trường, do đó chi phối được thị trường, quy định được giá cả (giá cả độc quyền). CNTBĐQ là bản chất kinh tế của chủ nghĩa đế quốc, hình thành vào khoảng 30 năm cuối thế kỉ 19. Các quy luật kinh tế của chủ nghĩa tư bản vẫn tồn tại trong giai đoạn độc quyền nhưng có hình thức biểu hiện mới. Quy luật tỉ suất lợi nhuận bình quân chuyển thành quy luật tỉ suất lợi nhuận độc quyền cao, quy luật giá cả sản xuất chuyển thành quy luật giá cả độc quyền, vv.
|
