toàn bộ điều kiện vật chất và tinh thần (kinh tế, xã hội, chính trị, tư tưởng, lí luận, khoa học, kinh nghiệm, vv.) được tạo ra ở một thời điểm lịch sử cụ thể, trong đó một chủ thể nhất định (cá nhân, tổ chức, chính đảng, vv.) đã hoặc đang hoạt động cần nghiên cứu để có chủ trương chính sách, biện pháp đúng đắn nhằm thực hiện mục đích, lí tưởng nhiệm vụ của mình. Phê phán quan điểm phiến diện siêu hình của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật máy móc, chủ nghĩa Mac - Lênin khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa HC và chủ thể. HC có tác động trọng yếu đến chủ thể, đồng thời, chủ thể có thể cải tạo HC cũ và tạo ra HC mới thuận lợi cho mình. Nghiên cứu và đánh giá đúng HC, nhất là tương quan lực lượng giữa cách mạng và phản động, là cơ sở khoa học của chiến lược, sách lược của chính đảng cách mạng.
