(A. hormone), các chất được tạo lập ngay trong cơ thể sinh vật (chất nội tiết), điều hoà và điều chỉnh các quá trình sinh lí. Được đưa vào máu hay tương bào chuyển đến chỗ gây tác dụng xác định. Có hoạt tính sinh học cao, chỉ cần lượng nhỏ đã gây tác dụng. Có hai nhóm: H tác động trực tiếp lên cơ quan hay một chức năng nhất định; H tác động gián tiếp điều chỉnh hoạt động của tuyến nội tiết khác. Hiệu quả tác động của H lên sinh trưởng, quá trình lột xác, sinh sản, vv.
Ở người, đã phát hiện khoảng 50 loại H trong cơ thể và phân thành: 1) Steroit tan trong dầu, mỡ gồm H sinh dục (H tinh hoàn, buồng trứng, hoàng thể) và H do tuyến thượng thận tiết ra. 2) Protiđic tan trong nước như insulin, các kích dục tố, ACTH. 3) Nhóm phenolic như ađrenalin, thiroxin. Trong y học, đã phân lập hoặc tổng hợp nhiều loại H để dùng làm thuốc.
Ở động vật, đã phân biệt được những H khác nhau trong các chất bài tiết của tuyến nội tiết. Vd. thuỳ trước tuyến yên cho các H sinh trưởng, nhiều loại stimulin và trao đổi chất.
H tác động qua lại với hệ thần kinh, đảm bảo cân bằng nội môi cơ thể và điều chỉnh khả năng thích nghi với môi trường sống. H sinh dục là chất có hoạt tính do tuyến sinh dục tiết ra, có tác dụng điều hoà sinh dục của cơ thể đực và cái, điều khiển sự phát triển cơ quan sinh sản, gây xuất hiện các đặc tính sinh dục thứ cấp. Về bản chất hoá học, H sinh dục thuộc nhóm steroit gồm: oestrogen, progesteron, anđrogen.
H thực vật, chất hữu cơ tự nhiên hay tổng hợp, có tác dụng đặc hiệu với liều rất nhỏ đến sự sinh trưởng, phát triển của một loài cây cỏ. Có ba nhóm: xitoxin, auxin, gibberellin.
Ở côn trùng, từ tuyến ngực sinh ra H lột xác, lần đầu tiên được Butơnan (A. Butenandt; nhà hoá học Đức) và Koocxen (Korlsen) (1954) tinh chiết từ 500 kg nhộng tằm. H lột xác cũng còn gặp ở giáp xác được dùng như thuốc trừ sâu, gây rối loạn sinh trưởng cho sâu hại. H trẻ: cơ chế về sự tác động của nó chưa được nghiên cứu, nhưng cơ chế rõ nhất là tác dụng kìm hãm hiệu quả của H lột xác (ecđyson).
