nền kinh tế mang đặc trưng là không có sản xuất hàng hoá, không có thị trường, sản phẩm sản xuất ra nhằm thoả mãn trực tiếp nhu cầu của người sản xuất, không đem ra trao đổi thậm chí còn dựa một phần vào hái lượm sản phẩm của tự nhiên. Đó là một loại hình sản xuất khép kín, phân tán, kĩ thuật thủ cựu, rất thô sơ nhịp độ phát triển hết sức chậm, với kinh tế nông nghiệp chiếm địa vị thống trị. KTTN chiếm ưu thế trong các hình thái trước chủ nghĩa tư bản. Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, KTTN được thay thế bằng kinh tế hàng hoá.
Theo kết quả của khảo cổ học, KTTN tồn tại hàng vạn năm trước đây ở Việt Nam, từ khi có những bày người cổ nguyên thuỷ xuất hiện sống bằng hái lượm và săn bắt, với những công cụ bằng đá đẽo (Núi Đọ - Thanh Hoá, một số nơi ở Đồng Nai, Sông Bé), dần dần tiến hoá lên bằng trồng trọt, chăn nuôi trong các thị tộc và bộ lạc nguyên thuỷ với những công cụ sản xuất mới (rìu đá mài, cuốc đá,...) trong thời đại đồ đá. Cùng với sự phát triển các công cụ sản xuất (lực lượng sản xuất chủ yếu) xuất hiện dần sự chuyên môn hoá và nhu cầu trao đổi giữa các bộ lạc. Thị tộc nguyên thuỷ bắt đầu tan rã, KTTN bắt đầu chuyển dần sang kinh tế hàng hoá, từ bộ phận nhỏ lan dần ra trong nền sản xuất xã hội. Cùng với sự tiến bộ của công cụ sản xuất và sự mở rộng quan hệ xã hội, và cùng với sự gia tăng dân số, trồng trọt, chăn nuôi phát triển, nhu cầu thuỷ lợi và tăng năng suất tạo nên nhiều sự chuyển biến trong nông nghiệp (trồng trọt lúa nước, chăn nuôi, đánh cá, săn bắt...) và thủ công nghiệp. Cách đây khoảng 4 nghìn năm, thời đại đồ đá chuyển sang thời đại đồ đồng, công cụ bằng đá được thay thế bằng công cụ bằng đồng (cày, cuốc, rìu, mài, đục, dũa, dao...). Sự biến đổi trong công cụ sản xuất, trong nền sản xuất của cải vật chất dẫn đến sự biến đổi trong xã hội; trong quan hệ sản xuất; cùng với sự xuất hiện kinh tế hàng hoá thay thế KTTN, xuất hiện sự phân hoá giai cấp (giàu - nghèo, quý tộc - nô tì - dân tự do...). Đào những ngôi mộ có cách đây khoảng 3 nghìn năm, một số hiện vật (nhất là hiện vật bằng đồng) chôn theo người chết cho phép nhận thấy sự phân chia giai cấp nói trên, và sự bình đẳng nguyên thuỷ mất dần. Sự biến đổi trong sản xuất, trong nền kinh tế và trong xã hội trải qua hàng nghìn năm dẫn tới sự ra đời nhà nước đầu tiên ở lưu vực sông Hồng và sông Cả, Nhà nước Văn Lang của bộ lạc Văn Lang là bộ lạc mạnh nhất cầm đầu cả 15 bộ lạc trong địa bàn và thủ lĩnh Văn Lang lập nên triều đại vua Hùng. Với sự phát triển của lực lượng sản xuất, KTTN mất dần và ngày nay hầu như không còn nguyên vẹn một xã hội có KTTN, hoặc chỉ tồn tại phần nào trong một phạm vi rất nhỏ hẹp ở một xã hội cực kì lạc hậu, do điều kiện địa lí, xã hội, và giao thông... mà sống gần như tách biệt với thế giới đương đại. Ở Việt Nam cũng như ở một số nước chậm phát triển, ở những vùng rừng núi xa xôi, hẻo lánh, còn tồn tại một số rất ít những bộ lạc dân tộc ít người với một số hình thái kinh tế gần như KTTN. Tuy vậy, nó cũng không hoàn toàn là KTTN, và đang trong quá trình biến đổi sang kinh tế có giao lưu với những vùng khác, chuyển dần sang kinh tế hàng hoá.
|
