(thường gọi: Chúa Tiên; 1524 - 1613), người sáng lập dòng các chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Quê: làng Gia Miêu, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hoá (nay là huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hoá). Là con thứ của Nguyễn Kim. Có công giúp Lê đánh Mạc, được phong là thiếu uý Đoan quận công, sau thăng thái phó Đoan quốc công. Sau khi Nguyễn Kim chết, bị anh rể là Trịnh Kiểm ghen ghét. Năm 1558, xin vào làm trấn thủ Thuận Hoá. Năm 1570, kiêm trấn thủ Quảng Nam. Một mặt, ông giữ hoà hiếu với họ Trịnh ở phía bắc, đồng thời ra sức xây dựng vùng Thuận Quảng, lập kho tàng, tổ chức di dân khai hoang, mở rộng công thương nghiệp, tính chuyện lâu dài chống Trịnh, đặt cơ nghiệp mở đầu cho vương triều Nguyễn (1802 - 1945) sau này.
