paragoay

(República del Paraguay; A. Republic of Paraguay - Cộng hoà Paragoay), quốc gia nội lục ở Nam Mĩ. Có 3.920 km biên giới với Achentina, Bôlivia, Braxin. Diện tích 406,7 nghìn km2. Dân số 5,5 triệu (2000). Dân thành thị 52,8% . Dân tộc: người lai 95%, da đỏ 2%. Ngôn ngữ chính thức: tiếng Tây Ban Nha, nhân dân sử dụng tiếng Guarani (Guarani). Tôn giáo: đạo Thiên Chúa 93,5%, trong đó Tin Lành 5%. Thể chế: cộng hoà, đa đảng, hai viện (Thượng viện và Hạ viện). Đứng đầu Nhà nước và Chính phủ: tổng thống. Thủ đô: Axunxiôn (Asunción; 501 nghìn dân). Các thành phố chính: Xiuđat Đen Exte (Ciudad del Este; 134 nghìn dân), Xan Lôrenxô (San Lorenzo; 133 nghìn dân), Lambarê (Lambaré; 99 nghìn dân).



Paragoay

Địa hình đồng bằng, phía đông sông Paragoay là đồng cỏ và đồi; phía tây thấp, gần sông lầy lội. Khí hậu á nhiệt đới, phần Viễn tây bán khô hạn. Nhiệt độ tháng bảy (mùa đông ở Nam Bán Cầu) 17 - 19 oC, tháng giêng 27 - 29 oC. Lượng mưa ở phía tây 700 mm/năm, tăng lên 2.000 mm/năm về phía đông. Sông chính: sông Paragoay. Khoáng sản chính: sắt, mangan, đá vôi.

Kinh tế nông - công nghiệp. Nông nghiệp chiếm 28,3% GDP và 32% lao động. Công nghiệp 19,3% GDP và 18,7% lao động. Thương mại - tài chính 23,2% GDP và 12,8% lao động. GNP đầu người 1.760 USD (1998). GDP đầu người 1.292 USD (1998). Sản phẩm nông nghiệp chính (1999): sắn 3,5 triệu tấn, đậu tương 3,3 triệu tấn, mía 2,9 triệu tấn, ngô 817 nghìn tấn, cam 231 nghìn tấn, bông 202 nghìn tấn, chuối 70 nghìn tấn. Chăn nuôi: bò 9,9 triệu con, lợn 2,5 triệu con, gia cầm 15 triệu con. Gỗ tròn 8,1 triệu m3. Cá đánh bắt 26 nghìn tấn. Sản phẩm công nghiệp chính (1998): khai khoáng đá vôi 600 nghìn tấn, cao lanh 66,7 nghìn tấn. Chế biến: thực phẩm 59 tỉ guarani, đồ gỗ 23,5 tỉ, hàng thủ công 10,3 tỉ, vải 6,6 tỉ. Năng lượng: điện 48,2 tỉ kW.h (1996). Giao thông (1998): đường sắt 441 km, đường bộ 29,5 nghìn km (rải nhựa 10%). Xuất khẩu (1998): 1,014 tỉ USD (đỗ tương 43,4%, bông sợi 9,1%, dầu thực vật 7,5%); bạn hàng chính: Braxin 28,1%, Achentina 25,7%, Hà Lan 15,3%, Nhật Bản 4,8%, Chilê 4,7%, Hoa Kì 2,7%. Nhập khẩu: 2,47 tỉ USD (máy móc và thiết bị vận tải 30,6%, lương thực - thực phẩm 23,7%, xăng dầu 7,6%, hoá chất 5,4%); bạn hàng chính: Braxin 32,2%, Hoa Kì 20,2%, Achentina 15,6%, Hồng Kông 6,9%, Nhật Bản 2,7%. Đơn vị tiền tệ: guarani Paragoay (G). Tỉ giá hối đoái: 1 USD = 3500 (G) (10.2000).

Từ xa xưa, P là đất cư trú của người Guarani (Guaraní). Thế kỉ 16, bị Tây Ban Nha chiếm làm thuộc địa. Trong phong trào đấu tranh giải phóng của các thuộc địa Tây Ban Nha ở Châu Mĩ (1810 - 26), P đã giành được độc lập năm 1811. Cuối thế kỉ 19 và đầu thế kỉ 20, Hoa Kì và Anh đã đầu tư mạnh vào P. Năm 1954, giới quân sự thiết lập chế độ độc tài. Hiến pháp 1968 tái lập nền cộng hoà dân chủ.

Quốc khánh: 15.5 (1811). Là thành viên Liên hợp quốc từ 24.10.1945. Thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam từ 30.5.1995.