- dt. Sao thuỷ
(lí; L. Mercure; cg. Sao Thuỷ; kí hiệu), hành tinh gần Mặt Trời nhất, khoảng cách trung bình đến Mặt Trời 58 triệu km, quỹ đạo chuyển động dạng elip khá dẹt (tâm sai e = 0,21), chu kì chuyển động 88 ngày. Khoảng cách góc đến Mặt Trời, nhìn từ Trái Đất lớn nhất là 28o, vì thế bằng mắt thường ta không thể nhìn được hành tinh này. TT có dạng cầu bán kính 2.439 km, khối lượng bằng 0,055 khối lượng Trái Đất, chu kì tự quay 59 ngày, đặc biệt trục tự quay nằm trong mặt phẳng quỹ đạo chuyển động. Nhiệt độ ở xích đạo lên tới 420oC. Kết quả nghiên cứu cho biết khí quyển rất loãng bao gồm chủ yếu là heli và bề mặt có rải rác các miệng núi lửa. Từ trường rất yếu khoảng 0,7% từ trường Trái Đất.
Thuỷ tinh
Ảnh chụp bởi vệ tinh Marinơ (Mariner) 10 - 1974, NASA
(hoá), chất rắn vô định hình. TT thường là một hỗn hợp của natri silicat và canxi silicat, có thành phần gần đúng là Na2O, CaO, 6 SiO2. Được chế tạo bằng cách nấu chảy hỗn hợp cát thạch anh, đá vôi và sođa ở nhiệt độ 1.400 oC. Khi nung nóng, TT mềm dần rồi mới nóng chảy, nên từ TT có thể tạo ra các dụng cụ có hình thù khác nhau như chai, lọ, kính tấm... bằng cách thổi, ép hay cán.
TT thường có màu xanh do có sắt (II) silicat; muốn làm mất màu xanh đó phải thêm vào nguyên liệu nấu TT một ít mangan đioxit hay selen. Nếu thay natri trong TT thường bằng kali sẽ được loại TT kali có nhiệt độ hoá mềm và nhiệt độ nóng chảy cao hơn, dùng để chế tạo các dụng cụ thí nghiệm. Nếu thay canxi trong TT kali bằng chì sẽ được loại TT chì trong suốt, dễ nóng chảy hơn dùng làm đồ pha lê (xt. Pha lê). Loại thuỷ tinh chứa nhiều chì hơn dùng để chế tạo lăng kính và thấu kính. Loại TT chứa rất nhiều chì có độ trong suốt như kim cương, được dùng làm đồ trang sức. Muốn có những loại TT màu sắc khác nhau, cho thêm vào nguyên liệu một số oxit kim loại, vd. thêm coban oxit sẽ có TT màu lam thẫm; thêm niken oxit có màu nâu hoặc tím; thêm đồng oxit hay crom oxit, có màu xanh lục, vv. Loại TT dùng làm các dụng cụ thí nghiệm tốt nhất là Pirec (Pyrex; Pháp) và Iena (Jena; Đức). Nhược điểm của TT là giòn, dễ vỡ. Ngày nay, đã chế tạo được loại TT tinh thể hay TT sitan (sital) bền gần bằng gang, bền gấp 5 lần TT thường. Các sản phẩm TT còn có thể được gia công thêm bằng các phương pháp mài, đánh bóng, ăn mòn hoá học, phủ màng kim loại, tráng men, vẽ hình, in ảnh... để tăng thêm hiệu quả kĩ thuật và mĩ thuật. Hiện nay, sợi TT thạch anh là loại vật liệu quyết định mạng thông tin máy tính, mạng viễn thông toàn cầu và các quốc gia trong việc truyền thông tin bằng chùm tia laze, vv.
Cách đây 6 nghìn năm, người Ai Cập cổ đại đã biết nấu TT. Ngày nay, sản xuất TT là một ngành công nghiệp quan trọng. Việt Nam có thuận lợi về nguyên liệu thiên nhiên để sản xuất TT (cát, tràng thạch, đá vôi, đôlômit, đất hiếm, vv.). Hiện nay, Việt Nam đã có các nhà máy sản xuất kính tấm (Đáp Cầu), bóng đèn điện (Rạng Đông, Điện Quang), TT y tế (Hà Nội, Chí Linh), chai rượu bia (Hải Phòng, Đà Nẵng), nhiều xí nghiệp và hợp tác xã sản xuất các mặt hàng TT dân dụng. Xt. Sợi quang; Thuỷ tinh quang học; Thuỷ tinh thạch anh.
