biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá. Nói chung, khi cung và cầu của một hay một loại hàng hoá về cơ bản ăn khớp với nhau thì GC phù hợp với giá trị; đó là trường hợp ít khi xảy ra. Nếu cung thấp hơn cầu thì GC sẽ cao hơn giá trị. Ngược lại, nếu cung vượt cầu thì GC sẽ thấp hơn giá trị.
GC hình thành trên thị trường phụ thuộc vào 3 yếu tố: giá trị của bản thân hàng hoá, giá trị của đồng tiền (tiền, vàng), và quan hệ cung cầu về hàng hoá. GC được quy định chủ yếu trong quá trình cạnh tranh dưới sự tác động của quy luật kinh tế tự phát, trước hết là của quy luật giá trị. Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn, giá cả biến động xoay quanh giá trị, còn trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản, giá cả biến động xoay quanh giá cả sản xuất (xt. Giá cả sản xuất). GC thị trường xoay quanh cái trục giá trị xã hội (hay gọi là giá trị thị trường). Giá trị thị trường được hình thành trên thị trường, xét trong mối tương quan giữa quy mô và cơ cấu sản xuất với quy mô và cơ cấu nhu cầu của thị trường nhất định của hàng hoá. Nó có thể là giá trị được hình thành trong điều kiện sản xuất trung bình của xã hội, hay trong điều kiện sản xuất và lưu thông nhất định cung ứng phần lớn hàng hoá cho nhu cầu xã hội mà trực tiếp là nhu cầu thị trường. Dưới chủ nghĩa tư bản độc quyền, hình thành hai loại GC: GC không độc quyền là GC hàng hoá của các tổ chức không độc quyền bán ra, và GC độc quyền là GC hàng hoá của các tổ chức độc quyền bán ra. Đặc điểm của GC độc quyền là ở chỗ nó chênh lệch với giá trị một cách lâu dài và ổn định. Trong nền kinh tế thị trường, GC được xem là yếu tố điều tiết hoạt động kinh tế, hình thành tự phát thông qua các quan hệ cung - cầu về hàng hoá trên thị trường. Song, tác động của quan hệ cung - cầu không phải lúc nào cũng diễn ra một cách thông suốt, mà chịu sự chi phối của nhiều yếu tố hạn chế hay khuếch đại sự điều tiết nói trên; cho nên cơ chế tự điều tiết của thị trường không thể bảo đảm được sự cân bằng hoàn hảo. Vì vậy, nhà nước có chính sách và biện pháp can thiệp để tác động trong một phạm vi nhất định đến cơ chế hình thành GC khi cần thiết. Để bảo đảm quán triệt đường lối, chính sách kinh tế - xã hội của nhà nước đối với một số mặt hàng thiết yếu có quan hệ lớn đến quốc kế dân sinh, nhà nước xã hội chủ nghĩa kiểm soát giá cả, định giá, trợ giá, định mức giá tối đa (giá trần), giá tối thiểu (giá sàn), giá cung cấp định lượng cho một số đối tượng tiêu dùng nhất định về một số mặt hàng hay dịch vụ thiết yếu trong hoàn cảnh chiến tranh hoặc khan hiếm hàng hoá. Ở Việt Nam, trên cơ sở vận dụng phương thức kinh doanh kết hợp kế hoạch hoá với cơ chế thị trường sau khi thực hiện đường lối đổi mới năm 1986, nhất là từ 1990, đã thực hiện cơ chế giá hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, thay cho cơ chế kế hoạch hoá tập trung và bao cấp trước kia.
cost
